Rektum kanseri tanısı, kolorektal cerrahi uzmanı tarafından yapılan fiziki muayene ve kolonoskopi sonrası konulur. Tanı konulduktan sonra, hastalığın evresini belirlemek hayati öneme sahiptir. Rektum kanseri evrelemesi, hastalığın yayılım derecesini anlamak ve en uygun tedavi stratejisini belirlemek için kritik bir adımdır.

Rektum kanseri evrelemesinde kullanılan başlıca tetkikler şunlardır:

* Dijital Rektal Muayene (DRM): Uzman hekimin kayganlaştırıcı jel sürülmüş parmağıyla rektumun iç yüzeyini muayene etmesidir. Bu muayene, tümörün rektumdaki konumunu, boyutunu ve anüse olan mesafesini değerlendirmeye yardımcı olabilir. Ancak, anüsten uzakta yerleşen tümörler bu yöntemle tespit edilemeyebilir. Anormallik saptanması halinde, daha ileri değerlendirme için endoskopi önerilir.
* Esnek Sigmoidoskopi: Ucunda kamera bulunan esnek bir tüpün anüs ve rektum yoluyla ilerletilerek kalın bağırsağın son kısmının incelenmesidir. Bu tetkik, hem tanıya destek olabilir hem de tümörün yerleşimi ve yayılımı hakkında ilk bilgileri sağlayabilir.
* Rijit Sigmoidoskopi: Anüs yoluyla rektuma yerleştirilen sert, optik bir kapsam ile yapılan incelemedir. Genellikle gastroenterologlar veya genel cerrahlar tarafından uygulanır. Rijit sigmoidoskopi, tümörün anüse olan mesafesini çok daha hassas bir şekilde ölçme avantajı sunar.
* Tam Kan Sayımı (CBC): Kanın genel durumunu değerlendiren bir testtir. Düşük kırmızı kan hücresi seviyesi (anemi), tümöre bağlı kan kaybına işaret edebilirken, yüksek beyaz kan hücresi seviyesi, tümörle ilişkili bir enfeksiyon veya inflamasyonun göstergesi olabilir.
* Tümör Belirteç Testleri: Kanser hücrelerinin kana salgılayabildiği maddelerin (tümör belirteçleri) düzeylerini ölçer. Karsinoembriyonik Antijen (CEA) ve Karbonhidrat Antijeni (CA) gibi belirteçler, rektum kanseri takibinde kullanılabilir. Yüksek seviyeler kansere işaret edebileceği gibi, iyi huylu durumlarda da yükselebilir, bu nedenle tek başına tanısal değildir, genellikle tedaviye yanıtın izlenmesinde kullanılır.
* Bilgisayarlı Tomografi (BT) Taraması: Göğüs, karın ve pelvis bölgelerinin detaylı görüntülenmesini sağlar. Bu sayede lenf düğümlerine veya akciğer, karaciğer gibi uzak organlara metastaz olup olmadığı değerlendirilir. Aynı zamanda tümörün anüse olan mesafesinin dolaylı olarak belirlenmesine yardımcı olabilir.
* Manyetik Rezonans (MR) Görüntüleme: Rektumdaki tümörün çevresindeki kaslar, organlar ve diğer dokularla ilişkisini, rektum duvarındaki katmanları ve bölgesel lenf nodlarının durumunu son derece ayrıntılı gösterir. Bu, lokal evreleme ve cerrahi planlama için kritik öneme sahiptir.
* Göğüs Röntgeni: Rektum kanserinin akciğerlere yayılıp yayılmadığını (metastaz) kontrol etmek için kullanılan basit bir görüntüleme yöntemidir.
* Endoskopik Ultrasonografi (EUS): Endoskopi ve ultrasonun birleşimiyle, rektum duvarının katmanlarını ve komşu lenf düğümlerini çok yüksek çözünürlükte gösterir. Bu, tümörün rektum duvarına ne kadar derinlemesine yayıldığını ve bölgesel lenf nodu tutulumunu değerlendirmek için oldukça değerlidir.
* Pozitron Emisyon Tomografisi (PET) Taraması: Vücuttaki metabolik olarak aktif kanser hücrelerini tespit etmeyi amaçlar. Damar yoluyla verilen radyoaktif glikozun kanserli hücreler tarafından daha fazla tutulması prensibine dayanır. Özellikle uzak metastazları veya nüksleri araştırmada faydalıdır.
* Moleküler ve Genetik Testler: Tümörden alınan doku örneklerinde kanserin genetik özelliklerini inceleyen testlerdir. KRAS ve MSI (Mikrosatellit İnstabilitesi) gibi testler, tümörün tipini, hedefe yönelik tedavilere yanıt potansiyelini ve Lynch sendromu gibi kalıtsal riskleri değerlendirmek için yapılır.